Divosa Voorjaarscongres 2013

De ideale schaal

Samen werken aan effectieve dienstverlening voor burgers

 
Wat is 'De ideale schaal'? Bestaat er zoiets als een ideale gemeentelijke schaal? Of verschilt die per taak en per regio? Klopt het dat de meeste gemeenten straks domweg te klein zijn om de grote ingewikkelde nieuwe taken op het gebied van zorg en werk en inkomen te vervullen? En als dat zo is, is gemeentelijke herindeling de beste manier om de problemen op te lossen, of ligt een andere aanpak meer voor de hand?

6 juni: Divosa-voorzitter René Paas

Bestaat de ideale maat?

René PaasWat is beter, een Duitse Dog of een Chihuahua? zo luidde de vraag die Divosa-voorzitter René Paas tijdens zijn openingsspeech de zaal voorlegde. Een Duitse Dog is ongeveer dertig keer groter dan een Chihuahua. "Maar", preciseerde Paas, "dat betekent ook dat hij dertig keer zoveel eet en dertig keer zoveel poept."

Dat toont maar weer eens aan dat een uniforme ideale maat niet bestaat, aldus de Divosa-voorzitter. Dat geldt ook voor gemeenten. "Sommige zaken wil je heel dicht bij de burgers organiseren. Dan is het ideaal dat een multidisciplinair team heel nauw kan werken met bijvoorbeeld een probleemgezin. Maar als je menskracht wilt vrijmaken om ingewikkelde problematiek beter aan te pakken, betekent dat ook dat je elders efficiënter moet werken."

Een indeling van 35 regio's in Nederland, zoals ook in het sociaal akkoord wordt voorgesteld, kan volgens Paas een mooie start zijn. Maar andere zaken vragen om een fijnmazige indeling. "En anderzijds beschikt bijvoorbeeld UWV over een aantal superspecialisten, waarvan het niet reëel is dat alle vierhonderd gemeenten die expertise proberen binnen te halen." Maatwerk in samenwerking moet mogelijk blijven. De inhoud is bepalend, benadrukt Paas. De tijden van bureaucratieën in piramidevorm is voorbij, nu er dankzij de digitalisering steeds meer mogelijkheden komen om samen te werken. Nu kijken we hoe we met slimme technieken de juiste schaal kunnen vinden. En hoe we van elkaar kunnen leren. In dat opzicht is het heel belangrijke dat zoveel mogelijk gemeenten meedoen aan de benchmark die door Divosa en Stimulansz is ontwikkeld. Het jatten van de beste ideeën van elkaar. Dat is nog steeds een efficiënte manier van werken." Op dat vlak kon Paas het al snel vinden met minister Plasterk van Binnenlandse Zaken, met hij eerder een interview had dat op een groot scherm werd uitgezonden. Ook voor de minister is het duidelijk dat schaalvergroting geen keurslijf mag worden en dat de schaal per beleidsterrein kan verschillen. Dat neemt niet weg dat bijvoorbeeld de Inspectie voor de Jeugdzorg wel zal blijven controleren of de bodemkwaliteit in stand blijft.

En ook Plasterk ziet veel mogelijkheden ontstaan dankzij digitalisering en de nieuwe media. "Denk eens aan het afleveren van het paspoort thuis door iemand op een scooter. Of een ambtenaar van de Burgerlijke Stand die met een geboorteakte en knuffel bij de jonge ouders thuis komt om de nieuw geborene in te schrijven."

6 juni: Jetta Klijnsma

Klijnsma schrikt niet van waslijst voorwaarden VNG

Jetta KlijnsmaStaatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is niet bijzonder geschrokken van de 'waslijst' van dertien voorwaarden die het VNG-congres heeft gesteld voor nader overleg met het Kabinet over de uitwerking van het sociaal akkoord. Ze vertrouwt er op dat ze er in gesprekken met onder meer VNG-voorzitter Jorritsma helder kan krijgen wat de wensen van de gemeenten zijn en wat er vervolgens met de sociale partners moet worden afgestemd. Want volgens de staatssecretaris moet nog veel worden uitgewerkt. "Bijvoorbeeld indiceren - hoe doe je dat precies?" Tijdens het Divosa-voorjaarscongres zei Klijnsma zich hard te maken voor voldoende beleidsvrijheid voor gemeenten. "Het grootste vooroordeel dat ik op het VNG-congres heb gehoord, is dat gemeenten in een keurslijf worden geduwd. Maar ik vind wel dat mensen die aankloppen aan de poort van de sociale dienst de zekerheid moeten hebben dat ze goed geholpen worden."

Benchmark

Ze hecht daarom veel waarde aan de Divosa-benchmark. "De benchmark dient om te 'spiegelen'. Van de week kreeg ik een petitie van de FNV over de tegenprestatie die gemeenten eisen van mensen in de bijstand. Dat gaan we nu vormgeven. Dan is het wel goed als we uit de benchmark ook informatie expertise op kunnen halen uit de uitvoering."

Quotum

De staatssecretaris gaat gewoon door met het uitwerken van de wet die werkgevers een quotum oplegt voor het in dienst nemen van arbeidsgehandicapten. "Daarmee kunnen medewerkers van sociale diensten en sw-bedrijven er van op aan dat er ook écht plekken komen om mensen aan de arbeidsmarkt te kunnen plaatsen."

Ze is tevreden over de toezegging van de werkgevers om 100.000 werkplekken te creëren voor arbeidsgehandicapten. Samen met de 25.000 die minister Blok heeft beloofd, maakt dat 125.000 mogelijkheden om mensen te plaatsen. "Maar mochten de werkgevers niet leveren, dan heb ik de Quotum-wet achter de hand."

6 juni: Bas Denters

Schaalvergroting geen oplossing voor complexe probleem decentralisatie

Bas DentersHerindeling in de zin van 'alles opschakelen' is niet de oplossing voor complexe kwesties als decentralisatie en het versterken van burgerkracht, oordeelt Bas Denters, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Twente. In de jaren negentig hebben verschillende onderzoekers - waaronder Denters zelf - onderzoek gedaan naar de resultaten van de gemeentelijke herindeling uit die tijd. Daaruit bleek dat na drie jaar de heringedeelde gemeenten op alle zeven onderzochte beleidsvelden slechter scoorden dan de andere gemeenten. Op zich was de herindeling een succes in de zin dat de gemiddelde grootte van gemeenten toenam van 10.000 inwoners in 1950 tot 40.000 nu. Dat is fors meer dan in andere Europese landen. De operatie leidde ook tot een krachtiger bestuur, minder bestuurlijke drukte en schaalvoordelen op bepaalde vlakken. Maar de herindeling kostte ook geld aan wachtgeldregelingen en het opsouperen van reserves. Daarnaast waren er ook schaalnadelen, omdat grote organisaties meer managementkosten hebben en door dure professionals. Maar ook de harmonisatie van beleid kost geld: alles moet immers beter, nieuwer en duurder. "Op basis van de herindelingsoperatie kunnen we dan ook concluderen dat schaalvergroting geen recept is voor succesvolle decentralisaties", aldus Denters. "In grote gemeenten zijn burgers negatiever over het oplossend vermogen maar ook over de individuele dienstverlening. De afstand tot het bestuur is groter, er is minder gevoel van verbondenheid, en de participatie daalt Kortom: het sociaal kapitaal neemt juist af. Precies het tegenovergestelde van wat het Kabinet beoogt." "Eigenlijk is er maar een alternatief", stelt Denters. "Namelijk samenwerken. Omdat dat de mogelijkheid biedt voor kleinschaligheid enerzijds en de voordelen van een krachtiger bestuur anderzijds."

6 juni: Leen Zevenbergen

Breng meer creativiteit in uw organisatie

Leen Zevenbergen"Organisaties die denken over hun werknemers in termen van prikklokken en verplichte aanwezigheid, zijn ten dode opgeschreven", hield Leen Zevenbergen, executive vice president Prodware Group, betrokken bij tal van (internet)ondernemingen en voormalig topman van onder meer Origin en Pink Rocade, de aanwezigen op het Divosa-voorjaarscongres voor. Zevenbergen wees zijn publiek op de noodzaak om het werk leuk te maken voor de werknemers. Hij noemde het voorbeeld van Google, waar medewerkers 20 procent van hun tijd mogen besteden aan dingen die zij zelf leuk vinden. "Kostte dit geld? Nee, het heeft Google 45 miljard dollar opgeleverd!" Duurzaamheid in de organisatie heeft volgens de ondernemer niet zozeer te maken met elektrische auto's, maar juist met de omgang met haar mensen. Een goed voorbeeld had hij gezien in een Franse koekjesfabriek die sinds een aantal jaar wordt gerund door de medewerkers zelf. "Er zijn geen managers, geen budgetten, de medewerkers zelf besluiten over de investeringen en het bedrijf gaat als een speer." Dat komt mede omdat deze manier van werken creativiteit los maakt, samen met ondernemerschap, het belangrijkste ingrediënt voor innovatie. En innovatie is weer nodig om een bedrijf op lange termijn vitaal te houden. "Bij Google hadden ze dat door. Al toen het nog een bedrijfje was van twintig mensen. Laat als leider zien dat het leuk is om in jouw organisatie te werken en zorg ervoor dat je het beste uit je team haalt."

7 juni: Interview door dagvoorzitter Marijke Roskam met:

  • Mariska ten Heuw, wethouder Hengelo (SP)
  • Mieke Kuik-Verweg, wethouder Almelo (PvdA)
  • Patrick Welman, wethouder Enschede (CDA)

Mieke Kuik-VerwegRegionale samenwerking in de Twentse praktijk

Mieke Kuik-Verweg: “Samenwerken in regionaal verband is beter en goedkoper. Is het lastig? Nee. Niet als je elkaar zegt wat je vindt. Samenwerken is prima, maar de burgers moeten op lokaal niveau terecht kunnen. Van Almelo naar Enschede is voor sommige inwoners een soort wereldreis. Het gaat niet alleen om afstand, maar ook om cultuur.”

Patrick WelmanPatrick Welman vindt dat de samenwerking goed gaat omdat wij elkaar dingen gunnen. “Ik ben nu een half jaar wethouder en ben begonnen met visie te ontwikkelen met bedrijfsleven samen. Als werkplein Twente kunnen we verder kijken dan de waan van de dag, dat heeft meerwaarde voor de ondernemer. Ik heb veel contact met bedrijven. Als een wethouder aan de deur klopt, wil een ondernemer toch sneller contact. Samenwerking is gebaseerd op vertrouwen en gaat stap voor stap. Ik wil het liefst samenwerken op de schaal van de 14 Twentse gemeenten.”

Mariska ten HeuwMariska ten Heuw: “Ik heb naast sociale zaken ook economische zaken in mijn portefeuille. Dat maakt het makkelijker. De rode draad is: hoe beschik ik over een goed aanbod van werkzoekenden? Mensen met de goede opleiding. Werkgevers, met name in het MKB, hebben niet de tijd om iemand op te leiden. Op langere termijn komen er tekorten op de arbeidsmarkt, maar dat is voor veel bedrijven nu nog een ver van mijn bed show. Maar door bijvoorbeeld jobcarving toe te passen zijn er toch kansen te vinden.”

7 juni: Wolter Lemstra

Maatwerk in plaats van rijksconfectie

Wolter Lemstra“U krijgt het voor de kiezen in de komende tijd.” Wolter Lemstra spreekt de managers van sociale diensten zeer direct aan. “Maar u kunt het. U heeft de kans om maatwerk te leveren in plaats van rijksconfectie. U bent bevoorrecht, want u schaakt simultaan op vele borden. Dat van het politieke bestuur. Die geven u over het algemeen ruimte, en dat is goed. Die ruimte heeft u nodig. Maar ook de pers. Die zijn vooral geïnteresseerd in uitvoeringsproblemen. En niet te vergeten de mensen in uw eigen organisatie. De samenleving is enorm snel en complex geworden. Goede communicatie is essentieel, om te beginnen vanuit het bestuur. Bestuurders moeten maximaal communiceren, naar buiten maar ook in de gemeentelijke organisatie.”

7 juni: Paneldiscussie onder leiding van dagvoorzitter Marijke Roskam

Gewoon doorgaan

Eerst het doel formuleren, dan zien hoe we dat bereiken

Paneldiscussie“We moeten ons niet laten afleiden door zaken als het sociaal akkoord en gewoon doorgaan.” Dat vindt Eric Dorscheidt, manager sociale zaken en werkgelegenheid in Haarlem. “Denken in termen van zij en wij helpt niet. Wij hebben een eigen verantwoordelijkheid en die moeten we pakken. Het gaat om het doel en de ambitie die we hebben. De manier waarop we dat bereiken volgt daar vanzelf uit. Als gemeente redt je het niet alleen. Dat is de overtuiging van Marlène de Vette, hoofd werk & inkomen in Maassluis-Schiedam. Je moet verbindingen maken. We waren gewend om te denken dat we als gemeente weten wat mensen nodig hebben. Maar dat weten burgers en maatschappelijke organisaties zelf het beste. Dat betekent dat we dingen moeten durven los te laten. Marion van Limpt, directeur Baanbrekers, ziet het ook als haar taak om goede verbindingen te maken. “En om best practices te vertalen in structurele aanpakken. Maar op voorhand alle decentralisaties met elkaar willen verbinden brengt ook risico’s met zich mee. De focus ligt voor mij op het zorgen dat mensen uit de uitkering komen. Daarvoor is vooral partnerschap met werkgevers nodig.”

Marcel Meijs, gemeentesecretaris Enschede, is ervan overtuigd dat de grote veranderingen in het lokaal bestuur en uitbreiding van taken vragen om leiderschap. “De vraag is: ben je bereid om je eigen winkel te verbouwen? Dat zie ik nog te weinig. De gemeenten zal, om succesvol te zijn in het veld van werk en inkomen, zich moeten ontwikkelen tot een verlengde HRM-arm van werkgevers. Ondernemers moeten kunnen vertrouwen op gemeenten en weten wat ze eraan hebben.” Romke van der Veen is hoogleraar sociale wetenschappen en voorzitter van het Kenniscentrum Werk en Inkomen. “Dat is een wettelijk orgaan om kennis te vergaren en te delen. Het KWI heeft onlangs een boekje uitgegeven: ‘Investeren in participeren’. Die titel is meteen de boodschap. Voor mij is een belangrijke vraag: hoe integraal moet je willen zijn? Lang niet alle problemen van burgers zijn complex. Het gaat erom een evenwicht te vinden waarbij efficiency ook meetelt. Wees voorzichtig met alle integraal te willen aanpakken. Voor effectief werken is kennis nodig, plus professionele dienstverleners. En een heldere opdracht. Het ministerie van Sociale Zaken gooit nu te makkelijk de zaak over de schutting naar gemeenten: ziet u maar wat u doet. We moeten oppassen dat gemeenten niet de Fyra van de toekomst worden.

7 juni: Afsluiting congres door René Paas

Een gaaf congres

René PaasRené Paas sluit aan het eind van de ochtend het plenaire deel van het congres af. “Ik vond het een gaaf congres. Goed om mee te maken. Divosa staat voor: directeuren van organisaties voor sociale arbeid. Dat is ons terrein, en dat is nogal wat. Als je weet waar je naartoe wil, kunnen we heel veel aan. Maar daar moeten we wel de kans toe krijgen. Staatssecretaris Klijnsma noemde gisteren hier in Hengelo het eisenpakket van de VNG rond het sociaal akkoord een verlanglijstje. Dat is eigenlijk niet zo aardig. Ik hoop dat de bewindslieden ook weet waar ze naartoe willen. Hoe goed wil je worden? Dat gaat over de vraag: wat wil je bereiken. Door Divosa hoeft dat geen eenzaam karwei te zijn. We moeten lijntjes blijven leggen, van elkaar leren, onder meer via de nieuwe benchmark. We doen het samen. Zo is Divosa begonnen en zo hoop ik dat we volgend jaar 80 jaar worden.“

Divosa Voorjaarscongres 2014 in Utrecht

Het volgende voorjaarscongres is op 22 en 23 mei 2014 in... Utrecht, thuishaven van Divosa dat dan 80 jaar bestaat. Om de schoonheid van de aspirant-congresstad te onderstrepen, had de Gemeente Utrecht stadsdichter Ingmar Heytze gevraagd een passend gedicht te schrijven.

Foto-impressie

Presentaties

Een aantal presentaties vindt u in de rechterkolom.

Overige presentaties

Datum en tijd

6 juni 2013 | 09:00 uur - 7 juni 2013 | 16:00 uur

Contactpersoon Divosa

Alexandra BarteldsAlexandra Bartelds
directeur
06 - 10 50 35 03